जळगाव (प्रतिनिधी): केंद्र सरकारच्या सागरमाला कार्यक्रमांतर्गत गेल्या 12 वर्षांत भारताच्या सागरी क्षेत्रात लक्षणीय वाढ झाली असून बंदरे, जलमार्ग, जहाजबांधणी आणि हरित सागरी उपक्रमांमध्ये मोठी गुंतवणूक करण्यात आली आहे. या प्रयत्नांमुळे भारताने जागतिक सागरी क्षेत्रात आपले स्थान अधिक मजबूत केले आहे.
महत्त्वाचे आकडे
- देशातील प्रमुख बंदरांची एकूण क्षमता 1,668 MTPA वरून 2,818 MTPA पर्यंत वाढली.
- प्रमुख बंदरांमधील मालवाहतूक 1,052 दशलक्ष टनांवरून 1,561 दशलक्ष टनांपर्यंत पोहोचली.
- राष्ट्रीय जलमार्गांची संख्या 5 वरून 111 झाली.
- जलमार्गांद्वारे मालवाहतूक 18 दशलक्ष टनांवरून 145 दशलक्ष टनांपर्यंत वाढली.
- किनारी आणि अंतर्गत जलवाहतुकीतून 3.23 लाखांहून अधिक रोजगार निर्माण झाल्याचा दावा.
- बंदर क्षेत्रातील वार्षिक महसूल ₹11,760 कोटींवरून ₹26,583 कोटींवर गेला.
बंदर विकासाला गती
बंदरांच्या आधुनिकीकरणासाठी मोठ्या प्रमाणावर भांडवली गुंतवणूक करण्यात आली. बंदरांवरील माल हाताळणी क्षमता वाढविण्यासोबतच कंटेनर वाहतूक व्यवस्थेतही सुधारणा करण्यात आली. अनेक बंदरांमध्ये नवीन टर्मिनल्स आणि आधुनिक सुविधा उभारण्यात आल्या आहेत.
जलमार्गांचे विस्तारीकरण
देशभरातील अंतर्गत जलमार्गांच्या विकासावर भर देण्यात आला आहे. राष्ट्रीय जलमार्गांच्या संख्येत मोठी वाढ झाली असून मालवाहतुकीसाठी जलमार्गांचा वापर वाढविण्याचा प्रयत्न सुरू आहे. यामुळे वाहतूक खर्च कमी होण्यास मदत होत असल्याचे सरकारचे म्हणणे आहे.
जहाजबांधणी क्षेत्रातील गुंतवणूक
जहाजबांधणी उद्योगाला चालना देण्यासाठी विविध प्रकल्प हाती घेण्यात आले आहेत. कोचीन शिपयार्डसह अनेक प्रकल्पांमध्ये गुंतवणूक करण्यात आली असून जहाज दुरुस्ती व बांधणी क्षमता वाढविण्यावर भर दिला जात आहे.
हरित सागरी उपक्रम
सागरी क्षेत्रात स्वच्छ ऊर्जा वापर वाढविणे, कार्बन उत्सर्जन कमी करणे आणि हरित बंदर संकल्पना राबविणे यावर विशेष लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे. 2047 पर्यंत हरित सागरी वाहतूक व्यवस्थेचे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी विविध उपक्रम राबविले जात आहेत.
प्रमुख प्रकल्प
- जलगंगा विकास प्रकल्प – सुमारे ₹5,061 कोटींची गुंतवणूक.
- ग्रेट निकोबार आंतरराष्ट्रीय ट्रान्सशिपमेंट टर्मिनल – भारताच्या सागरी व्यापाराला चालना देणारा महत्त्वाचा प्रकल्प.
- वधावन बंदर (महाराष्ट्र) – अंदाजे ₹76,000 कोटींची गुंतवणूक असलेला मोठा कंटेनर बंदर प्रकल्प.
- तूणा टेकरा कंटेनर टर्मिनल (गुजरात) – वार्षिक 2.19 दशलक्ष TEU क्षमता.
जागतिक क्रमवारीत सुधारणा
सरकारच्या माहितीनुसार, जागतिक बँकेच्या लॉजिस्टिक्स आणि बंदर कार्यक्षमतेशी संबंधित निर्देशांकांमध्ये भारताच्या कामगिरीत सुधारणा झाली आहे. तसेच 2030 पर्यंत सागरी क्षेत्रात आणखी विस्ताराचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.
