प्रदूषणमुक्त महाराष्ट्रासाठी ‘ग्रीन इंडिया प्रदूषण नियंत्रण फाउंडेशन’चा पुढाकार

बेकायदेशीर उद्योग, प्रदूषण आणि वृक्षतोडीविरोधात राज्यव्यापी जनजागृती व कायदेशीर लढा उभारणार

महाराष्ट्रातील वाढते प्रदूषण, पर्यावरणाचा ऱ्हास आणि नियमबाह्य औद्योगिक कारवायांना आळा घालण्यासाठी ‘ग्रीन इंडिया प्रदूषण नियंत्रण फाउंडेशन’ या पर्यावरणवादी संस्थेची स्थापना करण्यात आली आहे. तांत्रिक तज्ज्ञ, निवृत्त महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाचे (MPCB) अधिकारी, पर्यावरण अभ्यासक, कायदेतज्ज्ञ आणि युवा अभियंत्यांच्या सहकार्याने राज्यभर पर्यावरण संवर्धनासाठी विविध उपक्रम राबविण्याचा संस्थेचा मानस आहे.

फाउंडेशनचे संस्थापक अध्यक्ष अनिल महाजन यांनी सांगितले की, पर्यावरण संरक्षणासोबतच प्रामाणिक उद्योजक आणि नियमांचे पालन करणाऱ्या अधिकाऱ्यांना संस्थेचा पाठिंबा राहणार आहे. मात्र, पर्यावरणीय नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या उद्योगांविरोधात उपलब्ध पुराव्यांच्या आधारे संबंधित यंत्रणांकडे तक्रारी करून कायदेशीर पाठपुरावा केला जाईल.

औद्योगिक प्रदूषणावर लक्ष

नियमांचे उल्लंघन करून सुरू असलेले जीन्स वॉशिंग कारखाने, डायिंग युनिट्स, टायर उद्योग तसेच प्रक्रिया न करता सांडपाणी सोडणाऱ्या उद्योगांमुळे पर्यावरणाचे नुकसान होत असल्यास त्याबाबत पुरावे संकलित करून संबंधित प्रशासनाकडे तक्रार करण्याची भूमिका संस्थेने घेतली आहे.

हवा, पाणी आणि मातीच्या प्रदूषणाबाबत वैज्ञानिक पद्धतीने माहिती संकलित करण्यावर भर दिला जाणार आहे. प्रत्यक्ष पाहणी, उपलब्ध अधिकृत नोंदी, प्रयोगशाळा तपासणी आणि तज्ज्ञांचे मत यांच्या आधारे अहवाल तयार करून पुढील कायदेशीर प्रक्रिया केली जाणार असल्याचे संस्थेने स्पष्ट केले.

सार्वजनिक उद्याने आणि वृक्षसंवर्धनासाठी मोहीम

शहरांमधील सार्वजनिक उद्यानांचे संरक्षण, उद्यानांमध्ये होणारी अस्वच्छता, धूम्रपान आणि झाडांची होणारी हानी रोखण्यासाठी जनजागृती केली जाणार आहे. त्याचबरोबर बेकायदेशीर वृक्षतोड आणि लाकडाच्या अवैध वाहतुकीविरोधात संबंधित यंत्रणांकडे तक्रारी करून कायदेशीर कारवाईसाठी पाठपुरावा करण्याचे नियोजन आहे.

‘झाडे लावा, झाडे जगवा’ या संकल्पनेतून केवळ वृक्षारोपण न करता लावलेल्या झाडांचे संगोपन आणि संवर्धन करण्यावरही भर दिला जाणार आहे.

तज्ज्ञांची स्वतंत्र टीम तयार करणार

फाउंडेशनच्या कामासाठी विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञांचा सहभाग घेतला जाणार आहे. यामध्ये—

• पर्यावरण अभियंते — B.E./B.Tech./M.Tech. Environmental Engineering
• पर्यावरणशास्त्र तज्ज्ञ — B.Sc./M.Sc. Environmental Science
• केमिकल इंजिनिअर्स — औद्योगिक रसायने व घातक सांडपाण्याचा अभ्यास
• पर्यावरण कायदेतज्ज्ञ — पर्यावरण कायदा व NGT विषयातील अनुभव असलेले अधिवक्ते
• GIS व रिमोट सेन्सिंग तज्ज्ञ — उपग्रह प्रतिमांच्या माध्यमातून पर्यावरणीय बदलांचा अभ्यास

याशिवाय निवृत्त MPCB अधिकाऱ्यांचा अनुभव संस्थेच्या सल्लागार मंडळासाठी उपयोगात आणला जाणार आहे. प्रत्यक्ष पाहणी, माहिती संकलन आणि संशोधनासाठी पर्यावरण विषयातील विद्यार्थी व युवा पदवीधरांना सहभागी करून घेण्याचा मानस आहे.

पुराव्यांच्या आधारे कायदेशीर पाठपुरावा

संस्थेच्या कार्यपद्धतीत केवळ तक्रारी करण्याऐवजी तथ्य आणि पुराव्यांवर आधारित कामाला प्राधान्य देण्यात येणार आहे. संबंधित ठिकाणी पाहणी करून उपलब्ध कायदेशीर प्रक्रियेनुसार नमुने तपासणीसाठी मान्यताप्राप्त प्रयोगशाळांकडे पाठविणे, अहवाल व कागदपत्रांचे संकलन करणे आणि त्यानंतर सक्षम शासकीय यंत्रणांकडे तक्रार दाखल करण्याची प्रक्रिया अवलंबली जाणार आहे.

पर्यावरणीय नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या प्रकरणांमध्ये आवश्यकतेनुसार कायदेशीर सल्ला घेऊन संबंधित प्रशासकीय किंवा न्यायिक मंचावर पाठपुरावा केला जाणार असल्याचे संस्थेने म्हटले आहे.

महाराष्ट्रातील विविध प्रदूषणग्रस्त भागांवर लक्ष

औद्योगिक आणि नागरीकरणामुळे निर्माण होणाऱ्या प्रदूषणाच्या समस्यांचा अभ्यास करून मुंबई, ठाणे, पालघर, रायगड, पुणे, कोल्हापूर, नाशिक, जळगाव, छत्रपती संभाजीनगर, जालना, लातूर, नागपूर, चंद्रपूर, यवतमाळ आदी भागांमध्ये स्थानिक परिस्थितीनुसार पर्यावरणविषयक उपक्रम राबविण्याचा संस्थेचा मानस आहे.

औद्योगिक सांडपाणी, हवेतील धूलिकण, रासायनिक कचरा, वाहतूक व बांधकामांमुळे होणारे प्रदूषण, नदी-नाल्यांचे प्रदूषण आणि वृक्षतोड यांसारख्या विषयांवर विशेष लक्ष दिले जाणार आहे.

प्रामाणिक उद्योगांना पाठिंबा

पर्यावरण संरक्षण आणि औद्योगिक विकास यांच्यात संतुलन राखणे आवश्यक असल्याचे संस्थापक अध्यक्ष अनिल महाजन यांनी सांगितले. पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञानाचा वापर करणाऱ्या आणि नियमांचे पालन करणाऱ्या उद्योगांना प्रोत्साहन देण्याबरोबरच पर्यावरणीय नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या घटकांविरोधात उपलब्ध कायदेशीर मार्गांचा अवलंब केला जाईल, अशी भूमिका त्यांनी व्यक्त केली.

नागरिकांना सहभागी होण्याचे आवाहन

आपल्या परिसरात नियमबाह्य प्रदूषण, धूर किंवा सांडपाणी सोडणारे उद्योग, बेकायदेशीर वृक्षतोड अथवा पर्यावरणाला हानी पोहोचविणाऱ्या घटना निदर्शनास आल्यास नागरिकांनी संबंधित घटनेची तथ्यपूर्ण माहिती आणि उपलब्ध पुरावे संस्थेकडे पाठवावेत, असे आवाहन करण्यात आले आहे.

संपर्क :
ग्रीन इंडिया प्रदूषण नियंत्रण फाउंडेशन
ई-मेल : gi.pollutioncontrol@gmail.com
मोबाईल : 8788964050