आपल्या भारतामध्ये दरवर्षी 28 फेब्रुवारी रोजी राष्ट्रीय विज्ञान दिन साजरा केला जातो. महान भारतीय शास्त्रज्ञ सी. व्ही. रामन यांनी 1928 साली शोधलेल्या रामन प्रभावाच्या स्मरणार्थ हा दिवस साजरा करण्याची परंपरा सुरू झाली. त्यांच्या या संशोधनामुळे भारताला विज्ञान क्षेत्रात जागतिक स्तरावर मान्यता मिळाली आणि भारतीय शास्त्रज्ञांच्या क्षमतेवर जगाचा विश्वास अधिक दृढ झाला.
विज्ञान हे केवळ प्रयोगशाळा, सूत्रे किंवा यंत्रांपुरते मर्यादित नाही. विज्ञान म्हणजे तर्कशुद्ध विचार, निरीक्षण, प्रश्न विचारण्याची वृत्ती आणि सत्याचा शोध. आपल्या दैनंदिन जीवनातील प्रत्येक घटक विज्ञानाशी जोडलेला आहे. मोबाईल फोन, इंटरनेट, वीज, वाहतूक, आरोग्य सेवा, शेती, औद्योगिक उत्पादन, हवामान अंदाज अशा असंख्य गोष्टी विज्ञानामुळेच शक्य झाल्या आहेत.
राष्ट्रीय विज्ञान दिन साजरा करण्यामागील मुख्य उद्देश म्हणजे समाजात वैज्ञानिक दृष्टिकोन रुजवणे, अंधश्रद्धा व गैरसमज दूर करणे आणि नव्या पिढीला संशोधन व नवकल्पनांकडे प्रवृत्त करणे हा आहे. या दिवशी देशभरातील शाळा, महाविद्यालये, संशोधन संस्था आणि विज्ञान केंद्रांमध्ये विविध उपक्रमांचे आयोजन केले जाते. विज्ञान प्रदर्शन, प्रयोग सादरीकरण, व्याख्याने, चर्चासत्रे, प्रश्नमंजुषा आणि पोस्टर स्पर्धांमुळे विद्यार्थ्यांमध्ये जिज्ञासा व सर्जनशीलतेला चालना मिळते.
आजच्या स्पर्धात्मक आणि तंत्रज्ञानप्रधान युगात विज्ञान व तंत्रज्ञान हे देशाच्या प्रगतीचे मुख्य आधारस्तंभ बनले आहेत. अंतराळ संशोधन, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, जैवतंत्रज्ञान, वैद्यकीय संशोधन आणि पर्यावरण संवर्धन या क्षेत्रांत भारत झपाट्याने प्रगती करत आहे. आत्मनिर्भर भारताच्या संकल्पनेत विज्ञानाचे योगदान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. योग्य संशोधन, नवकल्पना आणि वैज्ञानिक विचारसरणीमुळेच देश आर्थिक, सामाजिक व तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम बनू शकतो.
राष्ट्रीय विज्ञान दिन हा केवळ उत्सवाचा दिवस नसून आत्मपरीक्षणाचा दिवस आहे. आपण विज्ञानाचा किती उपयोग करतो, वैज्ञानिक विचार किती प्रमाणात अंगीकारतो आणि समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी आपले योगदान किती आहे, याचा विचार करण्याची ही संधी आहे. वैज्ञानिक दृष्टिकोन स्वीकारल्यास समाज अधिक प्रगत, विवेकी आणि समतावादी बनेल.
म्हणूनच राष्ट्रीय विज्ञान दिनाच्या निमित्ताने विज्ञानाला केवळ विषय न मानता जीवनशैली म्हणून स्वीकारण्याचा संकल्प प्रत्येकाने करणे आवश्यक आहे. हाच या दिवसाचा खरा संदेश आहे.
